సు-57 స్టెల్త్ ఫైటర్ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగస్వామ్యం కావాలని భారత్‌కు ఆహ్వానం పలికిన రష్యా !

భారత వైమానిక దళ ఆధునీకరణ, తగ్గుతున్న ఫైటర్ స్క్వాడ్రన్‌ల సంఖ్య భర్తీ, స్వదేశీ ఐదో తరం యుద్ధ విమానాల అభివృద్ధి వంటి కీలక లక్ష్యాల మధ్య రష్యా మరోసారి సు-57  స్టెల్త్ ఫైటర్ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగస్వామ్యం కావాలని భారత్‌కు ఆహ్వానం పలికింది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు రక్షణ రంగంలో మళ్లీ చర్చకు దారితీశాయి. దశాబ్దానికి పైగా క్రితం భారత్-రష్యా కలిసి ఐదో తరం యుద్ధ విమానం అభివృద్ధి చేయాలని ప్రతిపాదించిన విషయం తెలిసిందే. అయితే అప్పట్లో భారత్ వేచి చూసే విధానాన్ని ఎంచుకోగా, రష్యా స్వతంత్రంగా ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకెళ్లింది. ప్రస్తుతం సు-57 సేవల్లో ఉండటంతో పాటు విదేశీ మార్కెట్లలో కూడా దానిని ప్రోత్సహిస్తున్న రష్యా, కొనుగోలు మాత్రమే కాకుండా ఉత్పత్తి మరియు భవిష్యత్ అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యం కావాలని భారత్‌ను కోరుతోంది. సుఖోయ్ డిజైన్ బ్యూరో అభివృద్ధి చేసిన సు-57 రష్యా తొలి కార్యాచరణలో ఉన్న ఐదో తరం స్టెల్త్ యుద్ధ విమానం. అమెరికా తయారీ ఎఫ్-22 రాప్టర్, ఎఫ్-35 లైట్నింగ్-II వంటి విమానాలకు పోటీగా దీన్ని రూపొందించారు. రాడార్‌కు తక్కువగా కనిపించే స్టెల్త్ సాంకేతికత, సూపర్‌క్రూయిజ్ సామర్థ్యం, అత్యాధునిక సెన్సార్ వ్యవస్థలు, ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ సదుపాయాలు, దీర్ఘ శ్రేణి దాడుల సామర్థ్యం వంటి లక్షణాలు ఇందులో ఉన్నాయని రష్యా చెబుతోంది. ఈ విమానం గగనతల ఆధిపత్యం సాధించడం, భూభాగ లక్ష్యాలపై దాడులు, ఎలక్ట్రానిక్ యుద్ధ చర్యలు, ఖచ్చితమైన దీర్ఘ శ్రేణి దాడులు వంటి పలు విధుల కోసం ఉపయోగించవచ్చని రష్యా పేర్కొంటోంది. ఉక్రెయిన్ యుద్ధంలో కూడా ఈ విమానం వినియోగించబడిందని మాస్కో తరచుగా ప్రచారం చేస్తోంది. వాస్తవానికి భారత్ ఈ ప్రాజెక్ట్‌కు కొత్త కాదు. 2000ల మధ్యకాలంలో ఫిఫ్త్ జనరేషన్ ఫైటర్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ పేరుతో భారత్-రష్యా సంయుక్త ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభమైంది. ఇందులో భారత్ పెట్టుబడులు, సాంకేతిక సహకారం, ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని అందిస్తూ భవిష్యత్ వైమానిక దళానికి అవసరమైన సాంకేతికతను పొందాలని భావించింది. అయితే కాలక్రమేణా పలు అంశాలపై భారత్ ఆందోళన వ్యక్తం చేసింది. స్టెల్త్ సామర్థ్యం ఆశించిన స్థాయిలో ఉందా?, ఇంజిన్ పనితీరు ఎంత విశ్వసనీయంగా ఉంది?, రాడార్ వ్యవస్థలు, అవియానిక్స్ నాణ్యత, సాంకేతిక పరిజ్ఞాన బదిలీ విధానం, పెరుగుతున్న ఖర్చులు వంటి అంశాలపై సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. దీంతో 2018లో భారత్ ఈ సంయుక్త ప్రాజెక్ట్ నుంచి వైదొలిగింది. ప్రస్తుతం రష్యా మళ్లీ ఈ అంశాన్ని ప్రస్తావించడానికి వ్యూహాత్మక, వాణిజ్య కారణాలు ఉన్నాయని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. భారత్ ఇప్పటికీ రష్యాకు కీలక రక్షణ భాగస్వామి. అయితే ఇటీవలి కాలంలో ఫ్రాన్స్, అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ వంటి దేశాల నుంచి కూడా భారత్ రక్షణ కొనుగోళ్లు పెంచుతోంది. ఈ పరిస్థితుల్లో భారత్‌తో ఐదో తరం యుద్ధ విమాన భాగస్వామ్యం కొనసాగితే రష్యా ప్రభావం నిలిచే అవకాశం ఉంటుంది. అయితే భారత్ ప్రస్తుతం స్వదేశీ అడ్వాన్స్‌డ్ మీడియం కాంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ ప్రాజెక్ట్‌పై ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తోంది. ఇది కేవలం విమానం అభివృద్ధి కార్యక్రమం మాత్రమే కాకుండా దేశీయ రక్షణ సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని పెంచే వ్యూహాత్మక కార్యక్రమంగా భావిస్తున్నారు. అదే సమయంలో చైనా తన జే-20 స్టెల్త్ యుద్ధ విమానాలను వేగంగా మోహరిస్తుండటం, భారత వైమానిక దళంలో స్క్వాడ్రన్‌ల సంఖ్య అవసరానికి తగ్గకపోవడం వంటి సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. AMCA పూర్తిస్థాయిలో సేవల్లోకి రావడానికి ఇంకా సమయం పట్టే అవకాశం ఉండటంతో మధ్యంతర పరిష్కారంగా పరిమిత సంఖ్యలో కొనుగోలు లేదా సాంకేతిక భాగస్వామ్యంపై భవిష్యత్‌లో చర్చలు జరిగే అవకాశాన్ని పూర్తిగా తోసిపుచ్చలేమని రక్షణ నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. అయితే గతంలోని ఎఫ్జీఎఫ్ఏ  తరహా సంయుక్త అభివృద్ధి కార్యక్రమానికి తిరిగి వెళ్లే అవకాశాలు ప్రస్తుతం తక్కువగానే కనిపిస్తున్నాయి. దీర్ఘకాలికంగా చూస్తే భారత్ లక్ష్యం విదేశీ యుద్ధ విమానాల కొనుగోలుదారుగా కాకుండా, అత్యాధునిక యుద్ధ విమానాలను స్వయంగా రూపొందించి తయారు చేసే దేశంగా ఎదగడమేనని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.