దేశంలో వాడిపారేసిన బ్యాటరీల నుంచి సేకరించే, అత్యంత విలువైన ఖనిజాలు కలిగిన 'బ్లాక్ మాస్' ఎగుమతిని కేంద్ర ప్రభుత్వం తక్షణమే నిషేధించింది. దేశీయంగా బ్యాటరీల రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, తద్వారా లిథియం, కోబాల్ట్ వంటి కీలక ఖనిజాల కోసం ఇతర దేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడమే లక్ష్యంగా ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డైరెక్టరేట్ జనరల్ ఆఫ్ ఫారిన్ ట్రేడ్ నవంబర్ 10న ఈ మేరకు ఎగుమతి విధానంలో కీలక సవరణలు చేసింది. వాడిపారేసిన బ్యాటరీలు, స్క్రాప్ ఎగుమతిని ఇప్పటివరకు ఉన్న 'ఉచిత' వర్గం నుంచి 'నిషేధిత' వర్గానికి మారుస్తూ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. ఈ నిషేధం తక్షణమే అమలులోకి వస్తుందని, తదుపరి ఆదేశాలు వచ్చే వరకు కొనసాగుతుందని స్పష్టం చేసింది. సీసం, కాడ్మియం లేదా పాదరసం లేని, క్రమబద్ధీకరించని బ్యాటరీ వ్యర్థాలకు ఈ ఆంక్షలు వర్తిస్తాయని మంత్రిత్వ శాఖ పేర్కొంది. పాతబడిపోయిన లేదా పాడైపోయిన లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలను, బ్యాటరీల తయారీలో మిగిలిన స్క్రాప్‌ను చిన్న చిన్న ముక్కలుగా చేసి, పొడిలాగా మార్చినప్పుడు 'బ్లాక్ మాస్' ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడిలో లిథియం, కోబాల్ట్, నికెల్, మాంగనీస్ వంటి అత్యంత విలువైన కీలక ఖనిజాలు పెద్ద మొత్తంలో ఉంటాయి. వీటిని తిరిగి ప్రాసెస్ చేయడం ద్వారా సేకరించి, కొత్త బ్యాటరీల తయారీలో ఉపయోగించవచ్చు. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల విప్లవం నేపథ్యంలో ఈ ఖనిజాలకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విపరీతమైన డిమాండ్ ఉంది. దేశంలో బ్యాటరీల రీసైక్లింగ్ వ్యవస్థలో ఒక పెద్ద లోటు ఉంది. పాత బ్యాటరీలను సేకరించి, వాటిని ముక్కలు చేసి 'బ్లాక్ మాస్'గా మార్చే సామర్థ్యం దేశీయ సంస్థలకు ఉంది. కానీ, ఆ బ్లాక్ మాస్ నుంచి ఖనిజాలను వేరు చేసే అడ్వాన్స్డ్ టెక్నాలజీ, సామర్థ్యం ఇంకా తగినంతగా అభివృద్ధి చెందలేదు. దీనివల్ల, విలువైన ఖనిజాలు కలిగిన ఈ పదార్థం విదేశాలకు ఎగుమతి అవుతోంది. ఆ ఖనిజాల ప్రయోజనం దేశానికి దక్కడం లేదు. ఇప్పుడు కేంద్రం విధించిన నిషేధంతో, ఈ 'బ్లాక్ మాస్' దేశీయంగానే అందుబాటులో ఉంటుంది, ఇది భారతీయ రీసైక్లింగ్ సంస్థలకు పెద్ద ఊతాన్ని ఇస్తుంది. దేశీయంగా కీలక ఖనిజాల రీసైక్లింగ్ సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇప్పటికే పలు చర్యలు చేపట్టింది. జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్ లో భాగంగా, సెప్టెంబర్ 2025లో కేబినెట్ రూ. 1,500 కోట్ల భారీ ప్రోత్సాహక పథకాన్ని ఆమోదించింది. పాత బ్యాటరీలు, ఎలక్ట్రానిక్ స్క్రాప్, ఇండస్ట్రియల్ స్క్రాప్ నుంచి ఖనిజాలను వేరు చేసే ప్లాంట్ల ఏర్పాటును ఈ పథకం ద్వారా ప్రోత్సహిస్తారు. అలాగే, దేశీయ రీసైక్లింగ్ మరియు తయారీ రంగాలకు మద్దతుగా, 2025-26 బడ్జెట్‌లో లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీ స్క్రాప్ దిగుమతులపై కస్టమ్స్ డ్యూటీని కూడా ప్రభుత్వం తొలగించింది. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, రెన్యూబుల్ ఎనర్జీ, బ్యాటరీ బేస్డ్ ఎనర్జీ సేవింగ్ సిస్టమ్స్ లకు డిమాండ్ పెరుగుతున్న కొద్దీ, కీలక ఖనిజాల అవసరం కూడా పెరుగుతోంది. జనవరి 2025లో రూ. 16,300 కోట్ల భారీ వ్యయంతో ఆమోదించిన జాతీయ కీలక ఖనిజాల మిషన్ ద్వారా, ఖనిజాల అన్వేషణ, విదేశాలలో ఆస్తుల కొనుగోలు, ప్రాసెసింగ్ మరియు రీసైక్లింగ్‌ను బలోపేతం చేయాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది. ఇప్పుడు విధించిన ఎగుమతి నిషేధం, ఈ లక్ష్యాలను సాధించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. అయితే, దేశీయంగా ఈ ఖనిజాలను పెద్ద ఎత్తున వేరు చేసే ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యాన్ని ఎంత త్వరగా పెంచుకుంటాం అనే దానిపైనే ఈ నిర్ణయం విజయవంతం కావడం ఆధారపడి ఉంటుంది.